Συνοπτική περίληψη του βιβλίου:
«Ο πατέρας µου µε έκανε άνθρωπο και η µητέρα µου συγγραφέα».
Η επιστροφή ενός γιου για λίγες µέρες στην πατρική εστία, στην Αθήνα. Η σχέση µε την ενενήντα δύο ετών µητέρα του, που περιµένει πάντα τον ξενιτεµένο της στη Σουηδία.
Η επικοινωνία µε τον νεκρό πατέρα µέσω ενός ηµερολογίου που µιλά για τις οικογενειακές ρίζες σε µια χαµένη πατρίδα, τον Πόντο, αποκαλύπτοντας την πορεία µιας οικογένειας στον 20ό αιώνα. Η αναζήτηση ταυτότητας ενός ανθρώπου που είναι παντού ξένος, ζώντας ανάµεσα σε δύο πατρίδες –εκείνη όπου γεννήθηκε και εκείνη όπου απέκτησε τη δική του οικογένεια–, σε δύο πολιτισµούς, δύο γλώσσες και δύο κουλτούρες.
Μια αυτοµυθοπλασία για το πόσο δύσκολο είναι να µεταναστεύεις, αποχαιρετώντας τους αγαπηµένους σου, αλλά και πόσο δύσκολο είναι να µένεις σε έναν τόπο που νιώθεις ότι δε σε θέλει. Και, κυρίως, ένας φόρος τιµής στη µητέρα, της οποίας η αγάπη αποτυπώνεται στις σελίδες αυτού του βιβλίου µε αξέχαστο τρόπο.

Προσωπική άποψη:
Οι οικογενειακές σχέσεις σπάνια είναι τόσο απλές όσο μοιάζουν. Όσο μεγαλώνουμε, αρχίζουμε να βλέπουμε τους γονείς μας όχι μόνο ως τους ανθρώπους που μας μεγάλωσαν, αλλά και ως ξεχωριστές προσωπικότητες, με μια ζωή που προηγήθηκε της δικής μας και με εμπειρίες που πολλές φορές γνωρίζουμε ελάχιστα. Στο «Μητέρες και γιοι» ο Θοδωρής Καλλιφατίδης επιστρέφει στην Αθήνα και στην ηλικιωμένη μητέρα του για λίγες ημέρες και μέσα απ’ αυτή τη φαινομενικά απλή επιστροφή ξεδιπλώνει μια ολόκληρη οικογενειακή ιστορία, αλλά κι ένα προσωπικό ταξίδι στις ρίζες, στη μνήμη και στην ταυτότητά του.

Ο αφηγητής ζει εδώ και δεκαετίες στη Σουηδία και η επιστροφή του στην Ελλάδα σημαίνει πολύ περισσότερα από μια επίσκεψη στη μητέρα του. Η ενενηντάχρονη και πλέον γυναίκα που τον περιμένει στην Αθήνα είναι ταυτόχρονα η μητέρα του, ένας σύνδεσμος με την παιδική του ηλικία, κι ένας άνθρωπος που κουβαλά τη δική της εκδοχή της κοινής τους ιστορίας. Οι συζητήσεις τους, οι μικρές καθημερινές στιγμές, οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις τους δημιουργούν σταδιακά ένα πορτρέτο μιας σχέσης που έχει περάσει μέσα από τον χρόνο, την απόσταση και την απουσία. Και μου άρεσε ιδιαίτερα το γεγονός ότι ο Καλλιφατίδης δεν χρειάζεται μεγάλες συγκρούσεις για ν’ αναδείξει τη συναισθηματική ένταση ανάμεσά τους.

Η μητέρα, όμως, δεν είναι το μοναδικό πρόσωπο που επιστρέφει μέσα από αυτές τις σελίδες. Ο νεκρός πλέον πατέρας του εμφανίζεται μέσα απ’ το ημερολόγιό του και μέσα από τις αναμνήσεις που αφήνει πίσω του, ανοίγοντας ένα ακόμη παράθυρο προς το παρελθόν της οικογένειας. Ο Πόντος, η προσφυγιά, η Ελλάδα του 20ού αιώνα, οι πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις μιας ολόκληρης εποχής περνούν μέσα από την προσωπική ιστορία του συγγραφέα χωρίς να μετατρέπουν το βιβλίο σε ιστορικό αφήγημα. Το προσωπικό και το συλλογικό συναντιούνται φυσικά, γιατί η ιστορία μιας οικογένειας δεν μπορεί παρά να είναι δεμένη με την εποχή στην οποία αυτή έζησε.

Αυτό που θεωρώ πιο ουσιαστικό στο βιβλίο είναι η σχέση του συγγραφέα με την ίδια την έννοια της πατρίδας. Ο άνθρωπος που έφυγε απ’ την Ελλάδα κι έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Σουηδία δεν παρουσιάζεται ως κάποιος που απλώς νοσταλγεί έναν τόπο που άφησε πίσω του. Είναι περισσότερο ένας άνθρωπος που έμαθε να ζει ανάμεσα σε δύο χώρες, δύο γλώσσες και δύο πολιτισμούς, χωρίς να αισθάνεται απόλυτα ξένος στη μία ή απόλυτα οικείος στην άλλη. Η επιστροφή στην Αθήνα ξυπνά αναμνήσεις, αλλά ταυτόχρονα τον κάνει να κοιτάξει διαφορετικά και τη ζωή που έχει δημιουργήσει μακριά από την Ελλάδα. Αυτή η αίσθηση του «ανάμεσα» είναι απ’ τα στοιχεία που δίνουν στο σύνολο της αφήγησης μεγαλύτερο βάθος.

Κι όλα αυτά ο Καλλιφατίδης τα αφηγείται με μια γραφή απλή, καθαρή και ιδιαίτερα ανθρώπινη. Δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει ούτε να φορτίσει τεχνητά τις στιγμές που από μόνες τους έχουν συγκινησιακό βάρος. Αντίθετα, αφήνει τη συγκίνηση να προκύψει μέσα από τις μικρές λεπτομέρειες: μια συζήτηση με τη μητέρα, μια ανάμνηση του πατέρα, μια εικόνα από την παλιά Αθήνα, ένα ταξίδι που γίνεται αφορμή για να επιστρέψει ο νους σε μια ολόκληρη ζωή. Προσωπικά, αυτό το χαμηλόφωνο ύφος ήταν που με κέρδισε περισσότερο απ΄οτιδήποτε άλλο, γιατί το βιβλίο δεν ζητά από τον αναγνώστη να συγκινηθεί, του δίνει απλώς τους λόγους για να το κάνει.

Τα «Μητέρες και γιοι» είναι ένα βιβλίο για τη μνήμη, αλλά κυρίως για την ανάγκη να γνωρίσουμε καλύτερα τους ανθρώπους που νομίζουμε ότι γνωρίζουμε περισσότερο απ' όλους. Γιατί κάποια στιγμή ο γιος παύει να βλέπει μόνο τη μητέρα του κι αρχίζει να αναρωτιέται ποια ήταν εκείνη η γυναίκα πριν γίνει μητέρα, τι ονειρεύτηκε, τι φοβήθηκε, τι έχασε και τι κατάφερε. Και αντίστοιχα, μέσα από την ιστορία του πατέρα, ο ίδιος ο αφηγητής ανακαλύπτει πλευρές της οικογενειακής του ταυτότητας που δεν μπορούσε να γνωρίζει όσο οι γονείς του ήταν απλώς οι γονείς του. Ο Καλλιφατίδης μετατρέπει έτσι μια προσωπική επιστροφή σ’ έναν στοχασμό για τον χρόνο, την καταγωγή και τους δεσμούς που, όσο κι αν απομακρυνθούμε, εξακολουθούν να μας διαμορφώνουν.

Ένα ήσυχο, τρυφερό και βαθιά προσωπικό βιβλίο, από εκείνα που δεν χρειάζονται μεγάλες ανατροπές για ν’ αφήσουν το αποτύπωμά τους. Η νέα έκδοση των εκδόσεωνΠατάκη μάς δίνει την ευκαιρία να ξανασυναντήσουμε ένα έργο που πρωτοκυκλοφόρησε το 2007, αλλά τα θέματα που πραγματεύεται παραμένουν απολύτως ζωντανά και στο σήμερα, όπως θα παραμένουν ζωντανά και στο μέλλον. Γιατί τελικά, όσο μεγαλώνουμε, τόσο περισσότερο καταλαβαίνουμε πως οι γονείς μας δεν είναι μόνο το παρελθόν μας. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας μας που, όσο κι αν προσπαθήσουμε, δεν θα πάψουμε ποτέ να επιστρέφουμε σε αυτό.
Βαθμολογία 9/10

Ταυτότητα βιβλίου:
Συγγραφέας: Καλλιφατίδης Θοδωρής
Εκδόσεις: Πατάκης
Κατηγορία: Ελληνική Λογοτεχνία
Έτος Έκδοσης: 2025
Αρ. σελίδων: 208
ISBN: 978-618-07-0496-9