Συνοπτική περίληψη του βιβλίου:

Πρώτα δημιούργησε ζωή. Ύστερα την απέρριψε.
Στους πάγους της Αρκτικής, το πλήρωμα ενός πλοίου γίνεται μάρτυρας ενός παράξενου και τρομακτικού θεάματος: μια γιγάντια μορφή διασχίζει το χιόνι και χάνεται στο λευκό ορίζοντα. Σύντομα, οι ναυτικοί εντοπίζουν και διασώζουν έναν άντρα στα όρια της κατάρρευσης. Το όνομά του είναι Βίκτορ Φρανκενστάιν και η αφήγησή του αποκαλύπτει το τρομερό τίμημα μιας φιλοδοξίας που ξεπέρασε κάθε ανθρώπινο μέτρο.
Νεαρός, ιδιοφυής και αποφασισμένος να νικήσει τα όρια της φύσης, ο Φρανκενστάιν κατορθώνει να δώσει ζωή σε ένα σώμα φτιαγμένο από νεκρά μέλη. Ο θρίαμβος, όμως, θα μετατραπεί πολύ γρήγορα σε φρίκη. Ανίκανος να αντικρίσει το δημιούργημά του, το εγκαταλείπει.
Καταδικασμένο από έναν κόσμο που το απορρίπτει, το πλάσμα αυτό θα αναζητήσει απαντήσεις από το δημιουργό του. Κι όταν οι εκκλήσεις του θα πέσουν στο κενό, θα στραφεί στην εκδίκηση, παρασύροντας τον Βίκτορ σε μια σκοτεινή πορεία γεμάτη απώλειες, ενοχές και αμετάκλητες συνέπειες.
Ο Φρανκενστάιν ή Ο σύγχρονος Προμηθέας παραμένει ένα από τα κορυφαία έργα της γοτθικής λογοτεχνίας και ένα από τα πιο επιδραστικά μυθιστορήματα τρόμου όλων των εποχών. Αυτή η έκδοση συνοδεύεται από το εμβληματικό έργο του Bernie Wrightson, που θεωρείται μία από τις σπουδαιότερες καλλιτεχνικές αποδόσεις του μύθου του Φρανκενστάιν.

Προσωπική άποψη:
Υπάρχουν ιστορίες που, όσο κι αν περνούν τα χρόνια, δεν χάνουν τη δύναμή τους, επειδή πίσω απ’ την εντυπωσιακή τους πλοκή κρύβουν ερωτήματα που δεν παύουν ποτέ ν’ απασχολούν τον άνθρωπο. Ερωτήματα για τα όρια της γνώσης και της φιλοδοξίας, για την ευθύνη απέναντι σε όσα δημιουργούμε, για τη μοναξιά, την απόρριψη και την ανάγκη ν’ αγαπηθούμε και να γίνουμε αποδεκτοί. Το «Φρανκενστάιν ή ο σύγχρονος Προμηθέας» της Mary Shelley είναι ένα τέτοιο έργο. Ένα μυθιστόρημα που μπορεί να ξεκίνησε ως μια ιστορία γοτθικού τρόμου, αλλά εξελίχθηκε σε κάτι πολύ μεγαλύτερο, παραμένοντας μέχρι σήμερα ένα απ’ τα πιο ουσιαστικά και πολυδιάστατα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Κι όσο περισσότερο το προσεγγίζει κανείς, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται πως ο πραγματικός τρόμος του δεν βρίσκεται απαραίτητα σ’ αυτό που γεννιέται απ’ τα χέρια του ανθρώπου, αλλά σε όσα ο ίδιος είναι ικανός να του στερήσει.

Η ιστορία ξεκινά στους πάγους της Αρκτικής, όπου το πλήρωμα ενός πλοίου παρατηρεί μια γιγάντια μορφή να χάνεται στον παγωμένο ορίζοντα και, λίγο αργότερα, διασώζει έναν εξαντλημένο άντρα, τον Βίκτορ Φρανκενστάιν. Μέσα απ’ την αφήγησή του ξετυλίγεται η πορεία ενός νεαρού επιστήμονα που, παρασυρμένος απ’ τη δίψα του για γνώση και την επιθυμία να υπερβεί τα όρια της ανθρώπινης φύσης, καταφέρνει να δώσει ζωή σ’ ένα σώμα συναρμολογημένο από νεκρά μέλη. Εκεί όπου θα ‘πρεπε να βρίσκεται ο θρίαμβος της επιστημονικής του αναζήτησης, όμως, συναντά τον τρόμο. Αδυνατώντας ν’ αντικρίσει αυτό που δημιούργησε, το εγκαταλείπει, αφήνοντάς το μόνο κι απροστάτευτο σ’ έναν κόσμο που το αντιμετωπίζει με αποστροφή. Το πλάσμα, που δεν ζητά αρχικά τίποτα περισσότερο από λίγη κατανόηση και συντροφικότητα, βιώνει διαδοχικά την περιφρόνηση και τη βία, μέχρι που η ανάγκη του ν’ ακουστεί μετατρέπεται σε οργή κι εκδίκηση. Από ‘κεί και πέρα, δημιουργός και δημιούργημα εγκλωβίζονται σε μια τραγική σχέση αμοιβαίας καταστροφής.

Αυτό που κάνει το έργο της Shelley τόσο σπουδαίο είναι πως δεν περιορίζεται στην αφήγηση μιας ιστορίας για την υπέρβαση των φυσικών νόμων ή για τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης επιστημονικής φιλοδοξίας. Στον πυρήνα του βρίσκεται η ευθύνη που συνοδεύει κάθε πράξη δημιουργίας. Ο Βίκτορ δεν αποτυγχάνει επειδή δεν καταφέρνει να δώσει ζωή, αλλά επειδή δεν είναι διατεθειμένος ν’ αναλάβει τις συνέπειες της επιτυχίας του. Η επιθυμία του να κατακτήσει το αδύνατο δεν συνοδεύεται απ’ την αντίστοιχη ωριμότητα, τη συμπόνια ή την ηθική συνείδηση που θα ‘πρεπε να τη συνοδεύουν. Κι έτσι, το δημιούργημά του καταλήγει να πληρώνει το τίμημα μιας φιλοδοξίας που δεν γνώριζε όρια. Η σύνδεση με τον μύθο του Προμηθέα, που υποδηλώνεται κι από τον υπότιτλο του μυθιστορήματος, δεν είναι τυχαία. Η Shelley συνομιλεί με την ιδέα της ανθρώπινης τόλμης απέναντι στις δυνάμεις της φύσης, αλλά εξετάζει και το βάρος που μπορεί να έχει η κατάκτηση μιας δύναμης για την οποία ο άνθρωπος δεν είναι ακόμη έτοιμος.

Εξίσου συγκλονιστική είναι η αντιστροφή των προσδοκιών γύρω απ’ το πλάσμα. Αυτό που αρχικά παρουσιάζεται ως κάτι αποκρουστικό κι απειλητικό αποδεικνύεται πως διαθέτει συναισθήματα, ευαισθησία και βαθιά ανάγκη για ανθρώπινη επαφή. Η εξωτερική του εμφάνιση γίνεται η καταδίκη του, καθώς κανείς δεν ενδιαφέρεται να γνωρίσει τι κρύβεται πίσω απ’ αυτή. Η απόρριψη, η μοναξιά και η διαρκής αντιμετώπισή του ως τέρατος διαμορφώνουν σταδιακά τη συμπεριφορά του, θέτοντας ένα απ’ τα πιο δύσκολα ερωτήματα του βιβλίου: γεννιέται κανείς κακός ή μπορεί να γίνει μέσα απ’ τον τρόπο με τον οποίο τον αντιμετωπίζουν οι άλλοι; Η Shelley δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις ούτε επιχειρεί να δικαιολογήσει τις πράξεις του πλάσματος. Καταφέρνει, όμως, να μας κάνει να αισθανθούμε τη δυστυχία του, ν’ αναγνωρίσουμε την αδικία που έχει υποστεί και, κυρίως, ν’ αναρωτηθούμε πόσο διαφορετική θα μπορούσε να είναι η μοίρα του αν είχε βρεθεί έστω κι ένας άνθρωπος πρόθυμος να του δείξει καλοσύνη. Αυτή η συναισθηματική και ηθική αμφισημία είναι, για μένα, ένα απ’ τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του μυθιστορήματος.

Η γοτθική ατμόσφαιρα, τα επιβλητικά φυσικά τοπία, η αίσθηση του κινδύνου και η σταδιακή κλιμάκωση της τραγωδίας συνθέτουν ένα αφηγηματικό περιβάλλον που ενισχύει διαρκώς την εσωτερική ένταση. Παράλληλα, η επιλογή της Shelley να παρουσιάσει την ιστορία μέσα από διαδοχικές αφηγήσεις προσφέρει διαφορετικές οπτικές κι επιτρέπει στον αναγνώστη να προσεγγίσει τόσο τον Βίκτορ όσο και το δημιούργημά του, χωρίς να εγκλωβίζεται σε μια μονοδιάστατη εκδοχή των γεγονότων. Η γραφή της έχει τη μεγαλοπρέπεια και τον στοχαστικό χαρακτήρα της λογοτεχνίας της εποχής της, ενώ η δύναμή της βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο συνδέει το δραματικό με το φιλοσοφικό και το φανταστικό με βαθιά ανθρώπινες αγωνίες. Ακόμη και σήμερα, η ανάγνωση του έργου δεν εξαντλείται στην αγωνία για την εξέλιξη της πλοκής, αλλά παρακινεί σε διαρκή προβληματισμό για την ανθρώπινη φύση και τις συνέπειες των επιλογών μας.

Το «Φρανκενστάιν ή ο σύγχρονος Προμηθέας» είναι ένα αριστούργημα που δικαιολογεί απόλυτα τη διαχρονική του θέση στη λογοτεχνία. Η Mary Shelley δημιούργησε μια ιστορία που επηρέασε καθοριστικά το γοτθικό μυθιστόρημα και τη λογοτεχνία τρόμου, αλλά η αξία της δεν περιορίζεται στην επιρροή που άσκησε ούτε στην εμβληματική μορφή που γέννησε. Βρίσκεται κυρίως στη συναισθηματική και διανοητική δύναμη με την οποία εξακολουθεί ν’ αγγίζει τον αναγνώστη, αναγκάζοντάς τον να κοιτάξει πέρα απ’ την επιφάνεια και ν’ αναρωτηθεί ποιος είναι τελικά το πραγματικό τέρας. Η συγκεκριμένη έκδοση των εκδόσεων Anubis, που συνοδεύεται απ’ την εικονογράφηση του Bernie Wrightson, προσθέτει μια ξεχωριστή καλλιτεχνική διάσταση σ’ έναν ήδη εμβληματικό λογοτεχνικό μύθο. Προσωπικά, πρόκειται για ένα από εκείνα τα βιβλία στα οποία επιστρέφω με την ίδια εκτίμηση και συγκίνηση όπως όταν το πρωτοδιάβασα στην εφηβεία μου, ακριβώς επειδή πίσω απ’ τον τρόμο και τη σκοτεινή του ατμόσφαιρα κρύβεται μια βαθιά τραγική ιστορία για την ανάγκη του ανθρώπου ν’ αγαπηθεί, να γίνει αποδεκτός και να μην καταδικαστεί για κάτι που δεν επέλεξε.
Βαθμολογία 10/10

Ταυτότητα βιβλίου:
Συγγραφέας: Mary Shelley 
Μεταφραστής: Αγγελίδης Γιώργος
Εκδόσεις: Anubis
Κατηγορία: Ξένη Λογοτεχνία
Έτος Έκδοσης: 2026
Αρ. σελίδων: 320
ISBN: 978-618-6010-75-0